Ba kiểu lừa đảo tài chính
Người dân cần cảnh giác với bẫy lừa đảo từ các app đầu tư. Ảnh: Chống lừa đảo
Trên không gian mạng đang tồn tại một số ứng dụng (app) đầu tư tài chính số (tài chính online) huy động tiền của cộng đồng với lãi suất cao bất thường.
Bản chất của các app này đều là mô hình lấy tiền người sau trả cho người trước, xuất hiện với nhiều cái tên, nhưng đều dùng chung một kịch bản: Cam kết lãi suất 0,5%-2%/ngày, tương đương 180%-700%/năm...
Ngoài ra, các app mang vỏ bọc công nghệ, gắn với các từ khóa như trí tuệ nhân tạo (AI), chuỗi khối (Blockchain), khai thác trên nền tảng đám mây (Cloud mining), tín chỉ carbon... để đánh lừa người dùng.
Để tạo “uy tín” và dễ dụ người dùng, thời gian đầu, app cho rút tiền rất nhanh. Khi người tham gia cạn kiệt dòng tiền, hoặc khi đã gom đủ số tiền lớn, đối tượng lừa đảo sẽ dùng các chiêu trò, như thông báo nâng cấp máy chủ, cổng thanh toán gặp sự cố; yêu cầu nạn nhân nạp thêm 10%-30% tổng số dư để được "mở khóa" rút tiền. Sau khi người tham gia chuyển thêm tiền như thông báo, đối tượng xóa nhóm Telegram, Zalo, chặn liên lạc và biến mất không dấu vết…
Cảnh giác trước lừa đảo lãi suất tiết kiệm cao. Ảnh: Chống lừa đảo
Gần đây, tội phạm liên tục mạo danh ngân hàng, tổ chức tài chính uy tín để lôi kéo người dân tham gia các gói "gửi tiết kiệm" với lãi suất cao bất thường nhằm chiếm đoạt tài sản. Mức lãi suất mời chào thường lên tới 18-20%/năm, kèm cam kết "không rủi ro", "rút gốc linh hoạt".
Tương tự, các hội nhóm được thành lập trên Telegram, Facebook, đăng hình ảnh giao dịch và giấy tờ ngân hàng giả mạo giống hệt thật. Ban đầu, người gửi được rút lãi đúng hạn để tạo niềm tin, từ đó dồn thêm tiền gửi. Khi nạn nhân muốn rút gốc, chúng bịa ra các lý do như "phí tất toán", "phí chống rửa tiền" để yêu cầu chuyển thêm tiền rồi xóa dấu vết…
Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ AI, tội phạm mạng đã nâng cấp các chiêu trò lừa đảo từ "thủ công" sang quy mô "công nghiệp" nhờ sự hỗ trợ của AI. Thay vì chỉ có thể trò chuyện với 5-10 người, một hacker giờ đây có thể cùng lúc "tán tỉnh" hàng nghìn nạn nhân thông qua mạng lưới Chatbot AI trên các nền tảng như Telegram, Tinder hay Facebook Dating.
Đáng chú ý, kịch bản lừa đảo tình cảm dẫn dụ đầu tư (Pig Butchering, còn gọi là “mổ heo” thời AI) đã nguy hiểm hơn nhờ khả năng tự động hóa của AI.
AI tự động phân tích hồ sơ cá nhân để chọn chủ đề nói chuyện phù hợp (như thú cưng, du lịch, chứng khoán) và ghi nhớ từng chi tiết nhỏ trong đời tư. Chatbot AI sẵn sàng tâm sự, chúc ngủ ngon và duy trì hội thoại 24/24 giờ để xây dựng lòng tin. Chỉ khi bạn đã hoàn toàn "cắn câu" và có ý định nạp tiền, AI mới chuyển quyền cho kẻ lừa đảo thật để thực hiện bước cuối cùng.
Niềm tin trên mạng cần đặt dưới sự kiểm chứng khắt khe
Trong bối cảnh tội phạm sử dụng AI để lừa đảo, giả mạo, người dùng phải nâng cao nhận thức số. Ảnh: Chống lừa đảo
Theo bà Huỳnh Ngọc Khánh Minh, chuyên gia của Dự án chống lừa đảo, trong kỷ nguyên AI, niềm tin trên mạng cần được đặt dưới sự kiểm chứng khắt khe.
Các dấu hiệu nhận diện là thông tin phản hồi quá hoàn hảo với tin nhắn luôn đúng ngữ pháp tuyệt đối, văn phong hơi "sách vở" và được gửi ngay lập tức bất kể ngày đêm. Đôi khi AI lặp lại các câu chuyện theo khuôn mẫu hoặc quên mất những chi tiết quan trọng đã trao đổi trước đó…
Do vậy, người dùng cần áp dụng quy tắc "zero trust" - không tin bất kỳ ai trên mạng đề cập đến tài chính nếu chưa gặp mặt trực tiếp ngoài đời; không chia sẻ thông tin nhạy cảm, hạn chế công khai chi tiết cá nhân trên LinkedIn hay Facebook để tránh bị AI lập hồ sơ tấn công…
Khuyến cáo người dân trước các lời mời gọi đầu tư tài chính, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu, Giám đốc Dự án chống lừa đảo nhấn mạnh nguyên tắc, không có hoạt động kinh doanh hợp pháp nào có thể duy trì mức lãi 180-700%/năm.
"Việc nhẹ lương cao" hay "đầu tư không rủi ro - lãi suất khủng" trên không gian mạng đều là lừa đảo. Lãi suất cao đi kèm với rủi ro cao. Nếu lãi suất cao một cách phi lý, rủi ro chính là mất trắng.
Nạn nhân tuyệt đối không nạp thêm tiền để "cứu" số tiền cũ vì càng nạp, càng mất thêm. Đừng vì muốn gỡ gạc mà rủ rê người khác vì có thể đối mặt với trách nhiệm pháp lý của hành vi lôi kéo người tham gia đa cấp bất hợp pháp.
Người dân cần ghi nhớ các nguyên tắc vàng khi tham gia không gian mạng.
Cũng theo chuyên gia Ngô Minh Hiếu, người dân cần ghi nhớ nguyên tắc vàng, thậm chí rèn luyện thành phản xạ: “Ba không - ba nhanh”, đó là không tin tưởng tuyệt đối, kể cả khi nhận cuộc gọi thấy mặt người quen (đề phòng Deepfake); không nhấn vào liên kết lạ hoặc cài file không rõ nguồn gốc; không chuyển tiền và chỉ thực hiện giao dịch khi đã xác thực danh tính qua các kênh chính thống.
Ba nhanh để ứng phó, gồm: Nhanh chóng tra cứu, kiểm tra thông tin tại các nguồn chính thống hoặc công cụ cảnh báo khi thấy dấu hiệu đáng ngờ; nhanh ngắt kết nối, dừng ngay mọi liên lạc khi cảm thấy bị đe dọa, hối thúc hoặc thao túng tâm lý; nhanh báo cáo, liên hệ ngay cơ quan công an khi phát sinh sự cố để kịp thời ngăn chặn thiệt hại.
“Con người là mắt xích yếu nhất. Hãy giữ sự tỉnh táo để tự bảo vệ tài sản của chính mình”, chuyên gia Ngô Minh Hiếu nói.